Ο ΚΡΟΚΟΣ ΠΟΥ ΔΕ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ...

της Ιωάννας Κύρου

Οι πηγές , τα ρέματα και η εύκολη πρόσβαση σε καθαρό νερό ήταν ένας καλός λόγος για να κατοικηθεί ο Κρόκος από πολύ παλιά. Οι άνθρωποι εκμεταλλεύτηκαν την δύναμη του νερού και έφτιαξαν νερόμυλους .

Στην περιοχή που βρίσκεται στην άκρη του χωριού λειτουργούσαν το 1886 πέντε νερόμυλοι που ήταν ιδιοκτησία Τούρκων. Με την απελευθέρωση τους ανέλαβαν Κροκιώτες και Κοζανίτες και οι νερόμυλοι έγιναν έντεκα (Μπάσης, Ταχταλής ,Καραμπέρης , Κουϊμτζής, Παπαζντάς, Χότζιας, Τσιαϊλιάκος, Αρτζής, κάτω Βρανάς, Βαμβακάς και κάτω Φάμπρικα) .Αυτοί βρισκόταν σε αυτήν την περιοχή ,σε ένα άλλο ρέμα που ονομαζόταν Γκομπλίτσι υπήρχαν άλλοι δέκα . Συνολικά υπήρξαν είκοσι ένας νερόμυλοι μόνο στον Κρόκο. Οι νερόμυλοι εξυπηρετούσαν όλη την περιοχή μας και την περιοχή της Ηπείρου με τους κυρατζήδες.

 

Στα χρόνια της γερμανικής κατοχής σταμάτησαν να λειτουργούν και ξαναδούλεψαν μετά το 1944 έως το 1965.Τότε σταμάτησε να γυρίζει η φτερωτή του τελευταίου νερόμυλου ,που ήταν ο μύλος του Καραμπέρη.

Στην περιοχή αυτήν σήμερα δεν υπάρχουν οι νερόμυλοι , ούτε καν τα ερείπια τους, υπάρχουν μόνο τα ρέματα με άφθονο νερό που αναβλύζει από τις πηγές, μικροί καταρράκτες και αρκετό πράσινο με εντυπωσιακά και μεγάλα πλατάνια .

 

Αυτήν είναι μια όμορφη όψη του Κρόκου που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν και προσωπικά θλίβομαι που μένει ανεκμετάλλευτη.


Κείμενο –φωτογραφίες 

από τον/την Παναγιώτης

 
ΠΗΓΗ : http://kozanimedia.gr/?p=235359#comment-33053 

"ΕΜΕΙΣ ΤΟ ΜΑΗ ΤΟΝ ΞΕΡΟΥΜΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΣΚΑΝΔΑΛΙΑΡΗΣ" - ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ 2015 ΣΤΟΝ ΚΡΟΚΟ ΚΟΖΑΝΗΣ

Η Πρωτομαγιά είναι μια αγαπημένη λαϊκή γιορτή χωρίς θρησκευτικό χαρακτήρα. Έχει τις ρίζες της  βαθιά στην αρχαιότητα. Βασίζεται στις αρχαίες γιορτές που γινόταν αυτό το διάστημα, τα Ανθεστήρια, που ήταν οι  πρώτες  επίσημες  γιορτές  των Ελλήνων, γιορτές   που είχαν  σχέση με τη γονιμότητα.

Κατά μία άποψη  ο μήνας Μάιος πήρε το όνομά του από την νύμφη Μαία , μητέρα  του θεού Ερμή και  όπως η μαία βοηθά στην γέννηση ενός παιδιού η νύμφη Μαία βοηθά την φύση να αναγεννηθεί .

  Το έθιμο να υποδέχονται με τραγούδια τα φουσκώματα της Άνοιξης  συνεχίστηκε και αργότερα. Στα  βυζαντινά χρόνια στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιούνταν ειδική τελετή  στο στάδιο της πόλης με την παρουσία του αυτοκράτορα στη διάρκεια της οποίας ο λαός υποδεχόταν με αντιφωνικά χορικά τραγούδια  την εποχή της Άνοιξης.

 Έτσι το έθιμο να υποδεχόμαστε τον Μάη με τραγούδια  έφτασε μέχρι τις μέρες μας. Στον Κρόκο υποδέχονται  τον Μάη  μ’ έναν ξεχωριστό τρόπο .Οι γυναίκες του Κρόκου εκείνη την ημέρα ξυπνούν  πολύ πρωί , στολίζονται όσο μπορούν καλύτερα με τα μαίσια ρούχα και όλα τους τα χρυσαφικά, φορούν επάνω τους λουλούδια, στολίζουν και τα γκιούμια τους  και κατεβαίνουν στην περιοχή που ονομάζεται Λάκκος.

 Εκεί σαν ιέρειες άλλων καιρών  μετέχουν στην  αναγέννηση της φύσης και με συμβολικές κινήσεις προσπαθούν να μεταλάβουν  δύναμη από την πλάση . Είναι οι φορείς της γονιμότητας και της συνέχισης της  ζωής και πρέπει να είναι γερές και ευπαρουσίαστες. Έτσι τοποθετούν φύλλα λυγαριάς για να είναι λυγερές, βάφουν με παπαρούνες τα μαγουλά τους για να είναι ροδοκόκκινες, πίνουν νερό και πλένονται για να είναι δροσερές, βάζουν πάνω τους ένα σκόρδο «για να μη βασκαίνονται»  και  χορεύουν και τραγουδούν καμαρωτές.

 

 Εδώ πρωταγωνίστριες είναι  οι γυναίκες που βρίσκονται σε γόνιμη ηλικία .Οι Λαζαρίνες που πρωταγωνίστησαν πριν το Πάσχα είναι πιο μικρές , μέχρι 15 ετών και είναι τώρα  εδώ βοηθητικός ο ρόλος τους . Αυτές που τραγουδούν και χορεύουν είναι οι αρραβωνιασμένες ,οι παντρεμένες και οι λίγο πιο μεγάλες .

Ο ρόλος του άντρα σ΄ αυτή την γιορτή είναι ένας απλός ρόλος θεατή.

Στο χώρο υπάρχει ρυζόγαλο με κρόκο φτιαγμένο από τις ίδιες με χορήγηση του Πολιτιστικού Συλλόγου Κρόκου που έχει αγκαλιάσει το έθιμο και βοηθά στην συνέχιση του. Είναι παλιά συνήθεια  να κερνάνε ρυζόγαλο την πρωτομαγιά για  να  περάσει γλυκός ο Μάης επειδή « τον ξέρουμε πως είναι σκανταλιάρης που σκανταλίζει τις έμορφες κι αυτές τις μαυρομάτες»

 Και του  χρόνου…

Ιωάννα Κύρου

Νηπιαγωγός

     

 

ΠΗΓΗ : http://www.prlogos.gr/arthrografia/27018-2015-05-01-09-59-00

ΟΙ ΚΑΒΑΛΑΡΗΔΕΣ ΤΟΥ ΚΡΟΚΟΥ ΣΤΟ ΕΞΩΚΛΗΣΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ (ΜΠΑΝΤΖΑΒΑ ΣΟΥ 19/4/2015))

Σε απόσταση οχτώ χιλιομέτρων από τον Κρόκο χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου είναι κτισμένο ένα εκκλησάκι, γνωστό με το όνομα Μπάντζαβα σού.

Για την ονομασία του υπάρχουν δυο εκδοχές, η μία υποστηρίζει ότι είναι τουρκική λέξη και σημαίνει ο τόπος του Μπάντσιου, δηλαδή του Παναγιώτη και η άλλη εκδοχή είναι πως το όνομα αυτό είναι σλάβικο κατάλοιπο, συχνό φαινόμενο στα ντόπια χωριά, αλλά μετά από τόσα χρόνια παραφράστηκε και είναι αδύνατο να το ερμηνεύσουμε.

Μας παραξενεύει η θέση του, τόσο μακριά από το χωριό και στην μέση του κάμπου, μας ταξιδεύει η ομορφιά του όμως και μας θυμίζει νησάκι σε μια καταπράσινη θάλασσα. Καμία εκκλησία όμως δεν χτίστηκε τυχαία. Υπάρχουν ενδείξεις πως στην συγκεκριμένη θέση υπήρξε αρχαίος ναός .

Σε ανασκαφές που έκανε το 1991 η αρχαιολόγος Αρετή Χονδρογιάννη, βρέθηκαν πολλά ευρήματα όπως τεμάχια από όστρακα(δηλ. πήλινα σπασμένα αγγεία),κεραμικά και διάφορα άλλα αντικείμενα . Σημαντικότατο εύρημα είναι μια αγνύθα (υφαντικό βάρος) με σφραγίδα δίδυμης περόνης του 3ου με 2ου αιώνα π.χ. Στα γύρω χωράφια βρέθηκαν και άλλα αντικείμενα που χρονολογούνται σε διαφορετικές χρονικές περιόδους ,την ελληνιστική και την βυζαντινή εποχή. Στην ανατολική πλευρά του λόφου ανακαλύφθηκαν οστά ανθρώπινων σκελετών ,πράγμα που επιβεβαιώνει την ύπαρξη αρχαίου νεκροταφείου .Το βέβαιο είναι πως πολλά μικροαντικείμενα αρχαιολογικής σημασίας βρέθηκαν τυχαία από γεωργούς που καλλιεργούσαν τα χωράφια τους και από άγνοια δεν τους δόθηκε η πρέπουσα προσοχή. Όλα αυτά υποστηρίζουν την ύπαρξη οικισμού στην συγκεκριμένη περιοχή και υπάρχει περίπτωση ο οικισμός αυτός να είναι κομμάτι του ξακουστού οικισμού «Σαράντα Βάντσες». Ευχόμαστε η αρχαιολογική σκαπάνη να φέρει στο φως και άλλα ευρήματα και να απαντηθούν τα ερωτήματα μας.

 Τα αρχαία, τα ελληνιστικά και τα βυζαντινά χρόνια πέρασαν και η περιοχή χρησίμευε ως βοσκοτόπι ή ως καλλιεργήσιμη έκταση .Το 1922 στον Κρόκο μια αμόρφωτη γριούλα, η Ευαγγελία Τρίκου, είπε στους δικούς της πως είδε ένα όνειρο για μια θαμμένη εικόνα σε κείνη την περιοχή. Κανένας δεν της έδωσε σημασία. Το μέρος ήταν πολύ μακριά από το χωριό και κει ήταν περιοχή των Πετρανών .

 Η γερόντισσα επέμενε και παρακαλούσε τον γιό της να πάνε στο συγκεκριμένο μέρος . Μετά από πολλά παρακάλια ο γιός της , περισσότερο για να μην της χαλάσει το χατίρι, πήρε μερικούς φίλους του και με κασμάδες κίνησαν για το μέρος ονειρεύτηκε η μητέρα του. Όταν έφτασαν στο μέρος που βρισκόταν ο λόφος, η τυφλή γερόντισσα τους έδειξε ένα συγκεκριμένο σημείο και τους είπε εκεί να σκάψουν, εκεί που βρέθηκαν ευρήματα αρχαίου ναού από την αρχαιολόγο χρόνια μετά και κει που τώρα βρίσκεται το ιερό βήμα. Σκάβοντας οι παρευρισκόμενοι δεν πίστευαν στα μάτια τους όταν ανακάλυψαν μια εικόνα της Αγίας Τριάδας που ειδικοί μετά από εξέταση την τοποθετούν περίπου στην βυζαντινή εποχή.

 Ήταν συχνό φαινόμενο την εποχή της εικονομαχίας (8ο με 9ο αιώνα) να θάβονται από χριστιανούς εικόνες για να γλυτώσουν την καταστροφή από τους εικονομάχους . Δεν είναι παράξενο κάτι τέτοιο να συνέβηκε και δω. Το ανεξήγητο όμως είναι το πώς μια αμόρφωτη ,τυφλή γριούλα υπέδειξε το σωστό σημείο όπου βρέθηκε η πολύτιμη αυτή εικόνα . Οι Κροκιώτες το θεώρησαν τότε θαύμα και μια και η περιοχή στον λόφο δεν είχε ιδιοκτήτη ,τα γύρω μέρη τα καλλιεργούσαν γεωργοί από τα Πετρανά , αποφάσισαν να χτίσουν ένα εκκλησάκι και να του δώσουν το όνομα της Αγίας Τριάδας.

Την Κυριακή του Θωμά το εκκλησάκι αυτό γιορτάζει. Μέρες πριν καθαρίζεται, ασβεστώνεται, σημαιοστολίζεται και περιμένει τους επισκέπτες του με κεράσματα. Το πρωί γίνεται κανονική λειτουργία που την παρακολουθεί πλήθος πιστών. Την ημέρα αυτή καβαλάρηδες επισκέπτονται και τιμούν την Αγία Τριάδα με τα άλογά τους.

Προσκυνούν την εικόνα που βρήκε η Γερόντισσα και ανάβουν κερί. Στο τέλος αφού κεραστούν ανεβαίνουν στα άλογα τους και φεύγουν καλπάζοντας στην πράσινη θάλασσα από στάχυα που σήμερα είχε και πολλά κύματα λόγω του δυνατού αέρα που φυσούσε. 

Με τον μικρό αυτό εορτασμό τελειώνουν τα πασχαλινά έθιμα στον Κρόκο και όλα ξαναρχίζουν να μπαίνουν στην καθημερινή ρουτίνα. Υπάρχει βέβαια η στολισμένη Πρωτομαγιά που την περιμένουν όλοι πως και πως για να στολιστούν και να κατεβούν στην περιοχή του Λάκκου, να φάνε ρυζόγαλο με κρόκο, να χορέψουν και να τραγουδήσουν τα «μαϊσια» τραγούδια και γενικώς να τσακώσουν τον Μάη που ναι και σκανδαλιάρης.

Ιωάννα Κύρου
Νηπιαγωγός

 

 

 ΠΗΓΗ : http://www.prlogos.gr/arthrografia/26387-2015-04-19-12-13-39

ΤΟ ΓΛΕΝΤΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΚΡΟΚΟΥ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ (13/4/2015)

Το Άγιο Πνεύμα είναι ένα  όμορφο εξωκλήσι  στον Κρόκο που  βρίσκεται  βορειοανατολικά του χωριού με ένα δασάκι από έλατα στην μπροστινή του πλευρά και παλιές αγιογραφίες στο εσωτερικό του.

Οι παλιοί λένε πως εκεί, στο παλιό εκκλησάκι πριν γίνει η αναπαλαίωση το 1919, βρήκε καταφύγιο ο Παύλος Μελάς και οι συμπολεμιστές του τον Οκτώβρη του 1904 λίγο πριν πάει στην Στάτιστα της Καστοριάς   και  εκεί  χάσει την ζωή του.

Την   δεύτερη μέρα του Πάσχα το εξωκλήσι αυτό είχε την τιμητική του. Οι κάτοικοι  συγκεντρωνόντουσαν στην πλατεία του χωριού και όταν τελείωνε η λειτουργία στην κεντρική εκκλησία πήγαιναν στο Άγιο Πνεύμα με τα πόδια ,έχοντας μαζί τους και  όργανα. Αυτοί που απουσίαζαν ήταν μόνο αυτοί που είχαν πένθος ή κάποιο σοβαρό λόγο.  Στο δρόμο έκαναν στάση στην θέση Μπάρα, που είναι  διασταύρωση και χόρευαν δυο χορούς . Όσοι είχαν  άλογα, κυρίως νεαροί, πήγαιναν με τα άλογα τους  τα οποία ήταν και ομορφοστολισμένα. Εκεί  προσκυνούσαν  την Ανάσταση , γλεντούσαν και χόρευαν όλοι μαζί στο προαύλιο του ναού. Στο τέλος λίγο πριν την επιστροφή τους στο χωριό  ο κόσμος μαζευόταν  στις άκρες  και οι καβαλάρηδες   έκαναν αυτοσχέδιες ιπποδρομίες . Ο νικητής δεν είχε έπαθλο ,μόνο τα χειροκροτήματα , τα μπράβο και την ικανοποίηση, φυσικά, της νίκης.

 Γυρνώντας στο χωριό οι προσκυνητές  επισκεπτόταν τα σπίτια του επάνω μαχαλά, που εκείνη την ημέρα γιόρταζε. Οι κάτοικοι που τα σπίτια τους ήταν στην επάνω μεριά από το άγαλμα της πλατείας  καλούσαν όσους φίλους και συγγενείς έβρισκαν στο εξωκλήσι  και αυτοί με χαρά τους επισκεπτόταν . Οι καρέκλες έβγαιναν έξω και γέμιζαν  τα προαύλια των  σπιτιών  από κόσμο που ευχόταν , κουβέντιαζε,  έλεγε τα τρέχοντα νέα και καλαμπούριζε. Ο χώρος πεντακάθαρος από την πασχαλινή καθαριότητα και τα ασβεστωμένα  παρτέρια έκλειναν ροζ, άσπρες και μπλε πινελιές από τα ζουμπούλια που μοσχοβολούσαν Άνοιξη.  Το κέρασμα ήταν ίδιο παντού , «αρζόγαλου» δηλαδή ρυζόγαλο, φτιαγμένο με μεράκι από την νοικοκυρά που το κερνούσε και ευχόταν «Χριστός Ανέστη» . Η επίσκεψη δεν κρατούσε πολύ ,ίσα ίσα να κεραστούν , άλλωστε έπρεπε να πάνε και στα άλλα σπίτια. Φεύγοντας έπαιρναν και ένα κόκκινο αυγό  που ήταν το αποχαιρετιστήριο κέρασμα τους και καλούσαν με την σειρά τους και αυτοί γιατί  την επόμενη μέρα  γιόρταζε ο κάτω μαχαλάς.

 Οι επισκέψεις τους τελείωναν κατά το μεσημέρι και με τις τσέπες τους  γεμάτες κόκκινα αυγά πήγαιναν στα σπιτικά τους να φάνε το παραδοσιακό φαγητό της ημέρας που το είχε μαγειρέψει η μεγαλύτερη γυναίκα του σπιτιού και ήταν αρνί με σπανάκια στον ταβά.

 Στην εποχή μας νέοι με παραδοσιακές στολές  συνεχίζουν το έθιμο κάτω από την αιγίδα του Πολιτιστικού Συλλόγου Κρόκου. Συγκεντρώνονται στην πλατεία γύρω στις 10.30  και με όργανα διανύουν μια απόσταση χιλίων μέτρων προς το Άγιο Πνεύμα όπου χορεύουν όπως παλιά. Σταματούν πάλι στην θέση Μπάρα ,πριν τα Παλιάμπελα για αυτούς που γνωρίζουν και χορεύουν . Φτάνουν στην εκκλησία με τα όργανα και μόλις τελειώσει ο παππάς την μικρή λειτουργία που κάνει, πιάνονται στο χορό. Υπάρχει κόσμος αρκετός που μαζεύεται για να τους καμαρώσει και να ευχηθεί. Τέλος επιστρέφουν με τα πόδια στην πλατεία του χωριού και χορεύουν λίγο ακόμα .Κάποιοι συνεχίζουν ακόμα  το έθιμο και επισκέπτονται φιλικά και συγγενικά τους άτομα του επάνω μαχαλά.

Όσο για μας που μένουμε στα Παλιάμπελα  και κοντά στο Άγιο Πνεύμα σας καλούμε να σας κεράσουμε, γιορτάζει ο μαχαλάς μας. Τα ζουμπούλια  μας μοσχοβολούν και τα ρυζόγαλα μας είναι έτοιμα!

 

Ιωάννα Κύρου

Νηπιαγωγός

ΠΗΓΗ :http://www.prlogos.gr/reportaz/26162-2015-04-13-12-16-59